“De zorg kraakt. En anders dan de politiek denkt is geld niet het probleem. Het zijn de mensen.” Volgens mij best een goede eerste zin voor een blog over burnout in de zorg. Toen ik mijn concept-versie met ai ‘besprak’ gaf ie een suggestie: “Burnout onder zorgprofessionals is een groeiend probleem.”
Zie je wat daar gebeurt? De AI verandert een pakkende stelling in een dooddoener. Van confronterend naar cliché. Van iets wat blijft hangen, naar iets wat je morgen vergeten bent.
Katie Parrott beschrijft dit fenomeen briljant in haar artikel How to Keep Your Writing Weird in the Age of AI. Ze noemt AI onze “timide kopiist”: een braaf hulpje dat alles gladstrijkt tot het nergens meer over gaat. Waar jij schrijft “verzamel screenshots als een wc-rollenhamsteraar”, suggereert AI “documenteer voorbeelden zorgvuldig.”
De gladstrijkmachine draait op volle toeren
Kijk eens naar je laatste LinkedIn-feed. Tientallen posts die allemaal hetzelfde klinken. Professioneel, gepolijst, en volkomen vergeetbaar. We zijn massaal onze teksten aan het gladstrijken tot ze zo glad zijn dat niemand er meer grip op krijgt.
Het probleem? AI trekt alles naar het statistische midden. Het produceert de gemiddelde zakelijke tekst van de afgelopen twintig jaar. Veilig, voorspelbaar, en vooral: saai.
Wanneer wil je juist wél schuren?
Stel, je schrijft over de administratieve last in de zorg. AI zou je suggereren: “Zorgprofessionals ervaren toenemende werkdruk door administratieve taken.” Maar misschien moet je juist schrijven: “Verpleegkundigen besteden meer tijd aan Excel dan aan mensen.”
Of je schrijft een persbericht over een controversieel besluit van de gemeente. AI maakt van “We hebben het verknald” al snel “We erkennen dat onze aanpak niet optimaal was.” Maar wat blijft er hangen?
De kunst is om bewust te kiezen. Niet alles hoeft glad.
Hoe werk je slim met je digitale gladstrijker?
- Ken je doel
Vraag jezelf af: wil ik informeren of raken? Moet de lezer iets doen of iets voelen? Een gebruiksaanwijzing mag glad, een fondswervingsbrief moet schuren. - Geef AI context
Laad je AI vol met voorbeelden van jouw stijl. Geef het je rauwe blogs, je beste oneliners, je meest confronterende zinnen. Zeg: “Dit is hoe ik schrijf wanneer het ertoe doet.” - Behoud je eerste versie
AI polijst vaak je beste zinnen weg. Die ene metafoor die net te gek is? AI maakt er een cliché van. Bewaar je origineel – daar zit het goud. - Mix gladheid met ruwheid
Laat AI de saaie stukken gladstrijken (procedures, instructies) maar houd de menselijke momenten ruig. Die combinatie werkt.
Een praktijkvoorbeeld
Ik schreef laatst: “De zorg is een markt geworden waar de zwaksten het onderspit delven.” AI suggereerde: “De commercialisering van de zorg heeft negatieve gevolgen voor kwetsbare groepen.”
Technisch correcter? Vast. Maar wat beklijft? Mijn beeld van mensen die letterlijk het onderspit delven, of die gladde samenvatting?
Direct, menselijk, en het creëert een beeld dat blijft hangen. Dat is wat het verschil maakt.
De keuze is aan jou
Elke keer als je AI gebruikt, maak je een keuze. Ga je voor veilig en vergeetbaar? Of durf je te kiezen voor teksten die blijven plakken?
Katie Parrott heeft gelijk: we worden onze eigen timide kopiisten als we niet oppassen. Maar we kunnen ook kiezen voor bewuste ruwheid. Voor teksten die schuren waar nodig. Voor menselijkheid in een digitaal tijdperk.
Ze gebruikt het principe van lectio difficilior potior. In normaal Nederlands: de moeilijkere lezing is de sterkere. Eeuwenlang wisten tekstwetenschappers: als een oude tekst op twee manieren is overgeleverd, is de vreemdere versie waarschijnlijk het origineel. Kopiisten maken teksten gladder, niet ruwer.
Volgens Parrot is AI onze moderne kopiist. Het ziet ‘vurig als een pinkstergelovige’ en maakt er ‘enthousiast’ van. Het leest ‘verzamelen als een hamsteraar tijdens de eerste lockdown’ en schrijft ‘zorgvuldig documenteren.’
Want uiteindelijk onthouden mensen niet de perfecte zinnen. Ze onthouden de zinnen die iets met ze deden.
Dus de volgende keer dat AI je tekst wil gladstrijken, vraag jezelf af: wil ik dat mijn lezer deze tekst vergeet zodra hij hem gelezen heeft? Of wil ik dat er iets blijft hangen?
Het water dat ik preek
Even eerlijk: terwijl ik schrijf over het belang van schurende teksten, betrap ik mezelf. Dit blog? Die glijdt ook regelmatig weg in gladheid. “De kunst is om bewust te kiezen” is een brave zin. “Die combinatie werkt” alsof ik een gebruiksaanwijzing schrijf.
Ik doe dus precies wat ik AI verwijt. Ik strijk mijn eigen scherpe kantjes glad omdat dat veiliger voelt. Omdat ik bang ben dat je anders afhaakt. De ironie is bijna pijnlijk.
Maar misschien is dat ook de les. We hoeven niet altijd te schuren. Soms mag een tekst ook gewoon duidelijk zijn. Het gaat om de bewuste keuze: waar kies je voor veilig, waar voor verrassend? Niet omdat AI het voorstelt, maar omdat jij het wilt.
De keuze is aan jou. Elke zin weer opnieuw.
