“Ja, maar deze tekst is te simpel. Ik wil geen Jip-en-Janneke-taal.” Zeker toen ik in het ziekenhuis werkte, hoorde ik regelmatig deze reactie van collega’s op hun door mij geredigeerde tekst. Ze waren bang dat hun lezers zouden afhaken bij begrijpelijke taal. Die zouden zich niet serieus genomen voelen. “We willen geen kleutertaal,” zeggen ze dan.
Maar klopt dat wel? Twee taalonderzoekers, Henk Pander Maat en Jet Gravekamp, deden er onderzoek naar. En wat blijkt? Het tegendeel is waar.
Het onderzoek: brieven in vier varianten
De onderzoekers namen twee brieven: één van een bank over een betalingsachterstand en één van een zorginstelling over coronaregels. Van elke brief maakten ze vier versies, die verschilden in woordkeuze en zinsbouw.
Kijk maar eens naar deze voorbeeldpassages uit de bankbrief:
Versie 1 – Eenvoudige woorden, eenvoudige zinnen:
“U heeft bankrekening 2143658709 bij ons. Op deze rekening staat u € 1000 rood. U mag maar € 500 rood staan.”
Versie 2 – Eenvoudige woorden, complexe zinnen:
“U heeft een bankrekening (2143658709) bij ons waarop u € 1000 rood staat, terwijl u maar € 500 rood mag staan.”
Versie 3 – Complexe woorden, eenvoudige zinnen:
“U bent rekeninghouder van bankrekening 2143658709. U heeft daarop momenteel een debetsaldo van € 1000. De maximaal geoorloofde debetstand is echter € 500.”
Versie 4 – Complexe woorden, complexe zinnen:
“U bent rekeninghouder van bankrekening 2143658709, waarop u momenteel een debetsaldo van € 1000 heeft: de maximaal geoorloofde debetstand is € 500.”
Hoe reageerden de lezers?
Ruim 650 mensen lazen één van deze versies. De helft was theoretisch of hoogopgeleid (hbo/wo), de andere helft praktisch (lager) opgeleid. De onderzoekers wilden weten:
- Hoe goed begrepen ze de tekst?
- Hoe duidelijk vonden ze de tekst?
- Hoe oordeelden ze over de schrijver?
Het mooie resultaat: niemand heeft last van eenvoudige of begrijpelijke taal. Sterker nog: bij de zorgbrief waren het juist de hoogopgeleiden die de voorkeur gaven aan de eenvoudige versies. Ze vonden die:
- Duidelijker om te lezen
- Vriendelijker van toon
- Deskundiger overkomen
- Overtuigender
Bij de bankbrief maakte het de hoogopgeleiden minder uit. Maar ook daar geen spoor van irritatie over eenvoudige taal. Wel leidde eenvoudige woordkeuze tot beter begrip van de tekst.
Waarom werkt begrijpelijke taal zo goed?
De onderzoekers noemen verschillende verklaringen:
- Verwerkingsgemak:
Als een tekst soepel leest, ontstaat er een positief gevoel. Dat straalt af op de schrijver. - Warmte:
Eenvoudige taal wordt geassocieerd met vriendelijkheid en behulpzaamheid. Dat past bijvoorbeeld goed bij een zorginstelling. - Verwachtingspatroon:
Mensen verwachten van bepaalde organisaties, zoals zorginstellingen, een toegankelijke communicatiestijl.
Wat betekent dit voor jou als schrijver?
Je kunt met een gerust hart kiezen voor eenvoudige taal. Hier zijn de belangrijkste tips:
1. Gebruik alledaagse woorden
- Wel: meteen, schuld, terugbetalen
- Niet: spoedig, debetsaldo, de betalingsregeling komt te vervallen
2. Houd zinnen kort en simpel
- Knip lange zinnen op in kortere
- Vermijd tangconstructies waarbij het werkwoord ver van het onderwerp staat
- Gebruik liever hoofdzinnen dan bijzinnen
3. Blijf professioneel
- Eenvoudig ≠ kinderachtig
- Focus op helderheid en directheid
- Houd je toon warm en respectvol
Conclusie
Wees niet bang dat je tekst te simpel wordt. Het onderzoek laat zien: eenvoudige taal straalt vooral warmte en vriendelijkheid uit. En dat waarderen alle lezers, ongeacht hun opleiding.
Sterker nog: juist hoogopgeleiden kunnen kritisch zijn op onnodig ingewikkelde taal. Ze zien het mogelijk als een teken dat de schrijver de stof zelf niet goed beheerst. Of als een poging om afstand te creëren.
Een mooi voorbeeld hoe veel mensen hierover denken, zie je in deze video:
Heb je nog vragen over het vereenvoudigen van teksten? Laat het me weten in de reactie of neem contact op.
Bron:
- Pander Maat, H., & Gravekamp, J. (2022). Kan een tekst te simpel zijn? Hoe lager en hoger opgeleiden oordelen over eenvoudige taal. Tijdschrift voor Taalbeheersing, 44(2), 62-90.
